Ze względu na powiązany charakter ujawnień, moduł B4 i B5 przedstawiono wspólnie, z zachowaniem wszystkich wymagań VSME.

W tym rozdziale:

• Wyjaśniamy, kiedy MŚP powinno raportować dane o emisjach do środowiska i wpływie na przyrodę.
• Pokazujemy, jak rozpoznać, czy te tematy są istotne dla działalności firmy.
• Podpowiadamy, jak przygotować rzetelne, ale proste ujawnienia zgodne z VSME.
• Tłumaczymy, jak zachować wiarygodność raportu nawet wtedy, gdy wpływ na środowisko jest niewielki.

Zanieczyszczenia – co należy pokazać

Punkt B4 dotyczy przedsiębiorstw, których działalność może powodować emisje do powietrza, gleby lub wody. Raport powinien zawierać podstawowe informacje, jeśli firma:

• prowadzi działalność produkcyjną, przetwórczą, magazynową lub transportową,
• używa substancji chemicznych lub środków czyszczących,
• posiada własne źródła emisji (np. piece, lakiernie, silniki spalinowe, generatory),
• odprowadza ścieki przemysłowe lub technologiczne,
• podlega obowiązkom środowiskowym (np. pozwolenia wodno-prawne, wpis do KOBiZE, opłaty środowiskowe).

W raporcie warto podać:

• rodzaj emisji lub zanieczyszczenia (np. pyły, tlenki azotu, ścieki),
• źródło emisji (np. proces technologiczny, transport, ogrzewanie),
• działania ograniczające wpływ (np. filtry, recykling, systemy zamknięte),
• podstawę prawną lub dokument potwierdzający zgodność z przepisami.

Jeśli firma nie prowadzi procesów powodujących zanieczyszczenia, powinna to jasno wskazać w raporcie.

Przykład:

 „Spółka nie prowadzi działalności produkcyjnej, nie posiada źródeł emisji do powietrza ani systemów odprowadzania ścieków przemysłowych. Punkt B4 nie ma zastosowania.”

Odniesienie do standardu ESRS E2 – Zanieczyszczenia

W europejskich standardach ESRS temat zanieczyszczeń obejmuje szerzej emisje do powietrza, wody i gleby, a także hałas, światło czy substancje niebezpieczne. Standard VSME upraszcza te wymagania i ogranicza je do danych operacyjnych, które firma może pozyskać z własnej dokumentacji. Dzięki temu B4 stanowi prosty, proporcjonalny odpowiednik wymogów ESRS E2, wystarczający do oceny wpływu działalności na środowisko w skali MŚP.

Bioróżnorodność – kiedy temat jest istotny

Punkt B5 odnosi się do przedsiębiorstw, których działalność może oddziaływać na przyrodę lub lokalne ekosystemy. Dotyczy to szczególnie firm, które:

• działają w pobliżu obszarów chronionych (np. parków narodowych, rezerwatów, obszarów Natura 2000),
• realizują inwestycje budowlane, infrastrukturalne lub wydobywcze,
• gospodarują gruntami, wodami lub lasami,
• mogą wpływać na siedliska, glebę lub wody powierzchniowe.

Firma powinna krótko opisać:

1. czy jej działalność ma miejsce na obszarach przyrodniczo wrażliwych,
2. jakie działania podjęto, aby ograniczyć wpływ (np. stosowanie barier, ograniczenie hałasu, terminy prac w okresie lęgowym),
3. czy prowadzono konsultacje lub uzyskano decyzje środowiskowe.

Nie jest wymagane sporządzanie ekspertyz ani prowadzenie monitoringu. Wystarczy prosty, rzetelny opis działań lub informacja o braku wpływu na środowisko naturalne.

Jak sprawdzić, czy punkty B4 i B5 mają zastosowanie

Aby stwierdzić, czy tematy zanieczyszczeń i bioróżnorodności dotyczą firmy, można zadać kilka pytań kontrolnych:

1. Czy firma posiada pozwolenia środowiskowe lub wpis do rejestru BDO/KOBiZE?
2. Czy w procesach działalności występują emisje lub ścieki przemysłowe?
3. Czy firma używa lub magazynuje substancje niebezpieczne?
4. Czy zakład znajduje się w pobliżu terenów chronionych lub wrażliwych przyrodniczo?
5. Czy działalność może powodować hałas, pylenie lub zmianę krajobrazu?

Jeśli odpowiedź na wszystkie pytania brzmi „nie”, można uznać, że punkty B4 i B5 nie mają zastosowania. W raporcie warto jednak zapisać takie uzasadnienie – świadczy to o rzetelności i świadomości wpływu.

Przykłady ujawnień zgodnych z VSME

Przykład 1 – przedsiębiorstwo produkcyjne
Firma prowadzi lakiernię elementów stalowych. W procesie używane są środki zawierające lotne związki organiczne (VOC). Emisje są objęte pozwoleniem zintegrowanym. W 2024 r. zgłoszono 5,2 t emisji VOC do KOBiZE. Wprowadzono zamknięty obieg filtracji i wymianę filtrów co trzy miesiące.

Przykład 2 – firma budowlana działająca w pobliżu obszaru Natura 2000
Część inwestycji prowadzona jest w otoczeniu Parku Krajobrazowego Doliny Dolnej Wisły. Firma ogranicza pracę ciężkiego sprzętu w okresie lęgowym ptaków (marzec–czerwiec) i stosuje geowłókniny chroniące przed erozją gleby. Nie stwierdzono trwałego wpływu na lokalne siedliska.

Przykład 3 – firma usługowa
Działalność biurowa, bez procesów technologicznych i emisji. Firma nie prowadzi działalności w obszarach przyrodniczo wrażliwych. Punkty B4 i B5 nie mają zastosowania.

Jak to wygląda w standardach ESRS

W standardach europejskich ESRS tematy zanieczyszczeń i przyrody opisują dwa osobne obszary:

• E2 – Zanieczyszczenia,
• E4 – Bioróżnorodność i ekosystemy.

Obejmują one szczegółowe dane ilościowe, lokalizacje geograficzne, plany naprawcze i wskaźniki wpływu.
VSME wprowadza podejście proporcjonalne – wystarczy krótki opis działań i potwierdzenie zgodności z przepisami. W ten sposób MŚP może raportować w sposób spójny z ESRS, ale bez kosztownej analizy środowiskowej.

Wnioski wdrożeniowe

• Punkty B4 i B5 są istotne, jeśli działalność powoduje rzeczywisty wpływ na środowisko – np. emisje, odpady, zrzuty, hałas.
• Brak danych nie oznacza braku obowiązku – należy wpisać uzasadnienie, że temat nie jest istotny.
• Wystarczy prosty opis i wskazanie źródeł danych (KOBiZE, BDO, decyzje środowiskowe).
• Jeśli działalność odbywa się w sąsiedztwie terenów chronionych, warto wskazać środki zapobiegawcze lub ograniczające wpływ.

Warto wiedzieć

1. Dane z punktów B4 i B5 są często analizowane przez banki i instytucje finansujące. Pozwalają ocenić tzw. ryzyko środowiskowe, czyli potencjalne zagrożenia wynikające z działalności firmy.
2. Nawet krótki, opisowy zapis, że „firma nie prowadzi procesów emisyjnych ani działalności w obszarach chronionych”, zwiększa wiarygodność raportu i ułatwia uzyskanie finansowania.
3. W razie wątpliwości warto dołączyć kopie dokumentów: wpis do KOBiZE, potwierdzenie z BDO, decyzję środowiskową lub umowę z odbiorcą odpadów – to wystarczający dowód rzetelności raportu.

Spis treści

B6 - Woda

Kontakt

Autor:  Damian Gawrysiak, Menedżer ds. wsparcia sprzedaży produktów ESG,  PKO Bank Polski