CSRD to europejska dyrektywa nakładająca na firmy obowiązek raportowania ESG. Raport ten jest częścią sprawozdania z działalności spółki i musi zostać poddany kontroli przez audytora zewnętrznego. Dyrektywa CSRD opisuje jakie informacje musi zawierać raport ESG.

Raport ten powinien zawierać:

• wpływ firmy na społeczeństwo i środowisko,
• role zrównoważonego rozwoju w zarządzaniu firmą,
• szanse oraz zagrożenia finansowe związane ze zrównoważonym
• rozwojem,
• znaczenie zrównoważonego rozwoju w strategii firmy oraz zarządzania ryzykiem,
• cele wyznaczone do osiągnięcia w zakresie zrównoważonego rozwoju.

Pod koniec 2024 roku Dyrektywa CSRD została przetransponowana do polskiego prawa ustawą z dnia 6 grudnia 2024 roku o zmianie ustawy o rachunkowości, ustawy o biegłych rewidentach, firmach audytorskich oraz nadzorze publicznym oraz niektórych innych ustaw. Ustawa wprowadza obowiązek sporządzania Sprawozdania Zrównoważonego Rozwoju od 2025 roku ze skutkiem za rok 2024. 

Obowiązek stosuje się do jednostek będących:

• spółką kapitałową;
• spółką komandytowo-akcyjną;
• spółką jawną albo spółką komandytową, której wszystkimi wspólnikami ponoszącymi nieograniczoną odpowiedzialność są spółki kapitałowe, spółki komandytowo-akcyjne lub spółki z innych państw o podobnej do tych spółek formie prawnej;
• zakładem ubezpieczeń;
• zakładem reasekuracji;
• bankiem krajowym w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe.

Obowiązku nie stosuje się do:

• mikroprzedsiębiorstw;
• funduszy inwestycyjnych otwartych;
• funduszy inwestycyjnych zamkniętych;
• specjalistycznych funduszy inwestycyjnych otwartych;
• alternatywnych spółek inwestycyjnych. 

Sprawozdawczość Zrównoważonego Rozwoju będzie częścią sprawozdania z działalności składanym wraz z rocznym sprawozdaniem finansowym do Krajowego Rejestru Sądowego.

Komisja Europejska sformułowała 3 cele związane z wymogiem raportowania ESG:

• zmniejszenie ryzyka związanego ze zmianami klimatycznymi oraz innymi obszarami ESG takimi jak prawa człowieka,
• zmiana przepływu kapitału, która zapewni podejmowanie większej ilości zrównoważonych inwestycji,
• przejmowanie odpowiedzialności za działania związane z wpływem na społeczeństwo oraz środowisko.

Istnieje kilka powodów dla których przedsiębiorstwa powinny publikować raporty ESG. Między innymi:

• Obowiązek prawny wynikający z Ustawy o rachunkowości,
• budowanie zaufania rynków finansowych i polepszanie sobie dostępu do kapitału,
• budowanie przewagi konkurencyjnej,
• budowanie reputacji oraz marki przedsiębiorstwa,
• współpraca w całym łańcuchu wartości i zapewnienie jego przejrzystości,
• branie odpowiedzialności za wyniki w zakresie zrównoważonego rozwoju przedsiębiorstwa.

Raport ESG jest przeznaczony przede wszystkim dla interesariuszy finansowych, takich jak akcjonariusze, banki, wierzyciele i inne podmioty finansowe. Poza tym jest także spora grupa interesariuszy dla których istotne jest pozyskanie informacji na temat wpływu przedsiębiorstwa na otaczające środowisko. Przykładami są pracownicy, związki zawodowe, klienci, lokalni mieszkańcy, grupy społecznego zainteresowania oraz organizacje pozarządowe, które koncentrują się na środowisku i prawach człowieka. Co więcej, ujawnione informacje są również intersujące dla takich podmiotów jak partnerzy biznesowi, rządy, analitycy i pracownicy naukowi.

Szacuje się, że dyrektywa CSRD obejmie około 50 000 przedsiębiorstw w Unii Europejskiej. Stanowi to wzrost w porównaniu do dyrektywy NFRD, którą objętych było od 2017 r. 11 000 przedsiębiorstw

Dyrektywa CSRD jest ściśle powiązana ze standardami raportowania zrównoważonego rozwoju (ESRS). ESRS zawiera standardy i wytyczne na podstawie, których powinien zostać sporządzony raport ESG. Struktura każdego ESRS jest taka sama ponieważ zawiera te same obszary i zagadnienia do zaraportowania.

Istnieją dwa typy ESRS:

• Standardy ogólne – obowiązujące wszystkie podmioty
• Standardy sektorowe – mają zastosowanie do podmiotów działających w określonych sektorach

Europejska Grupa Doradcza ds. Sprawozdawczości Finansowej (EFRAG) definiuje ESRS i przesyła propozycje do Komisji Europejskiej. Komisja Europejska korzysta z doradztwa EFRAG przy ustalaniu ESRS jako aktów delegowanych. Akty delegowane obowiązują bezpośrednio i nie wymagają transpozycji do prawa krajowego.

Zaleca się włączenie audytora w przygotowania raportu rocznego już na samym początku procesu przygotowania raportu ESG. Warto również zlecić audytorowi wczesne przeprowadzenie analizy istotności związanej z wyborem obszarów wybranych do raportowania ESG. Jeśli dopiero na późniejszym etapie zostanie stwierdzony niewłaściwy wybór obszarów do zaraportowania, przedsiębiorstwu będzie ciężko pozyskać dane niezbędne do tego obszaru.

Przedsiębiorstwo spełnia wymogi dotyczące raportowania, jeżeli ujawnia wszystkie istotne informacje w odpowiednim czasie i w sposób zgodny z ESRS. Nawet jeśli przedsiębiorstwo nie jest w pełni zrównoważone to spełnia wymogi wynikające z CSRD i ESRS, gdy raport ESG dokładnie odzwierciedla jego działalność. Przedsiębiorstwo powinno podać ramy czasowe w których zapewni dostęp do brakujących informacji.  Jeśli w raporcie ESG brakuje istotnych informacji to biegły rewident odnotowuje ten fakt w swoim oświadczeniu. Niezłożenie raportu ESG stanowi przestępstwo gospodarcze i zgodnie z Ustawą o rachunkowości jest ono zagrożone karą grzywny albo karze pozbawienia wolności do lat 2, albo obu tym karom łącznie.

Wpływ dyrektywy CSRD na łańcuchy wartości polega na tym, że partnerzy obecni w nim (w tym również podmioty niezobligowane do raportowania ESG) mogą otrzymać zapytania o informacje związane z ESG, które są niezbędne do celów raportowania i określania wpływu proponowanych usług lub produktów na środowisko, społeczeństwo i ład korporacyjny. Przedsiębiorstwa w ten sposób zdobędą dokładną wiedzę dot. łańcucha wartości i stopnia jego zrównoważenia. Istnieją specyficzne standardy ESRS, takie jak ESRS S2 i ESRS E1, które wymagają informacji o łańcuchu wartości, w tym o zdrowiu i bezpieczeństwie pracowników w łańcuchu wartości oraz emisjach CO₂. 

Ślad węglowy to miara całkowitej ilości emisji CO₂ (i innych gazów cieplarnianych) wywołanych bezpośrednio i pośrednio przez jednostkę, organizację, wydarzenie lub produkt w ciągu całego cyklu jego życia. Obejmuje emisje związane z produkcją, transportem, użytkowaniem i utylizacją.

Najważniejsze międzynarodowe porozumienia to Protokół z Kioto (1997), który zobowiązywał kraje do redukcji emisji gazów cieplarnianych, oraz Porozumienie paryskie (2015), które ma na celu ograniczenie globalnego ocieplenia do poniżej 2 stopni Celsjusza w porównaniu z poziomem sprzed epoki przemysłowej.

Sekwestracja CO₂ to proces wychwytywania i magazynowania dwutlenku węgla z atmosfery lub z emisji przemysłowych, aby zapobiec jego uwalnianiu do atmosfery. Może odbywać się poprzez technologie CCS (Carbon Capture and Storage), które przechowują CO₂ pod ziemią, lub poprzez naturalne procesy, takie jak zalesianie i rekultywacja gleb. 

Największe sektory emitujące CO₂ to energetyka (spalanie paliw kopalnych do produkcji energii), transport (samochody, samoloty, statki), przemysł (produkcja stali, cementu, chemikaliów), rolnictwo oraz gospodarka komunalna (ogrzewanie budynków, odpady). 

Technologie pomagające w redukcji emisji CO₂ to odnawialne źródła energii (wiatr, słońce, energia wodna), technologie efektywności energetycznej (izolacja budynków, energooszczędne urządzenia), samochody elektryczne, technologie CCS oraz zalesianie. 

Redukcja emisji CO₂ może prowadzić do wzrostu kosztów w krótkim okresie (inwestycje w nowe technologie, zmiany w infrastrukturze), ale długoterminowo przynosi korzyści ekonomiczne poprzez zmniejszenie kosztów zdrowotnych, poprawę jakości powietrza, ograniczenie skutków zmian klimatycznych i tworzenie nowych miejsc pracy w sektorze zielonej energii. 

Najważniejsze działania jednostkowe to oszczędzanie energii (wyłączanie świateł, korzystanie z energooszczędnych urządzeń), wybieranie transportu publicznego, jazda na rowerze, ograniczanie lotów samolotem, redukcja zużycia mięsa, recykling, sadzenie drzew oraz wspieranie zielonych inicjatyw i polityk. 

Najwięksi emitenci CO₂ to Chiny, Stany Zjednoczone, Indie, Rosja i Japonia. Te kraje odpowiadają za znaczną część globalnych emisji ze względu na swoje duże populacje, intensywną industrializację i wysokie zużycie paliw kopalnych. 

Neutralność węglowa, znana również jako zerowy bilans węglowy, to stan, w którym całość emisji CO₂ jest zrównoważona przez działania mające na celu ich usunięcie z atmosfery, takie jak zalesianie, inwestycje w odnawialne źródła energii oraz technologie wychwytywania i składowania CO₂. 

CO₂ jest jednym z głównych gazów cieplarnianych, ale inne gazy, takie jak metan (CH₄), podtlenek azotu (N₂O) i fluorowęglowodory (HFC), mają znacznie większy potencjał ocieplenia globalnego (GWP) na jednostkę masy. Metan, na przykład, jest około 25 razy bardziej efektywny w zatrzymywaniu ciepła w atmosferze niż CO₂ w ciągu 100 lat, mimo że jego koncentracja w atmosferze jest niższa.

Local Content, czyli komponent krajowy, to podejście polegające na zwiększaniu udziału polskich firm, usług i pracowników w realizacji dużych inwestycji przemysłowych i infrastrukturalnych. W praktyce oznacza to uwzględnianie krajowego potencjału produkcyjnego, kompetencji i zatrudnienia na etapie przygotowania i realizacji projektu, w granicach obowiązującego prawa Unii Europejskiej i Prawa zamówień publicznych.

Komponent krajowy to polski odpowiednik terminu Local Content, stosowany w dokumentach rządowych i branżowych. Obejmuje wartość dodaną wytworzoną w Polsce: produkcję, usługi, zatrudnienie oraz udział w kolejnych poziomach łańcucha dostaw danej inwestycji.

Local Content dotyczy przede wszystkim dużych inwestycji strategicznych: morskiej energetyki wiatrowej, energetyki jądrowej i odnawialnej, infrastruktury transportowej i kolejowej, w tym Centralnego Portu Komunikacyjnego, a także projektów z obszaru obronności. Zakres nie ogranicza się do jednej branży, ponieważ podejście to jest stosowane szeroko wobec inwestycji o istotnym znaczeniu dla gospodarki.

Tak. Udział w łańcuchu dostaw dużych inwestycji nie jest zarezerwowany dla największych wykonawców. Firmy z sektora MŚP mogą uczestniczyć jako dostawcy niższych poziomów łańcucha, podwykonawcy wyspecjalizowanych usług lub dostawcy komponentów, materiałów i usług serwisowych.

Wejście do łańcucha dostaw zaczyna się od rozpoznania struktury danej inwestycji: kto jest inwestorem, kto generalnym wykonawcą i jakie poziomy dostawców są w projekcie przewidziane. Kolejnym krokiem jest rejestracja firmy w bazach dostawców prowadzonych przez inwestorów lub wykonawców oraz przygotowanie dokumentacji potwierdzającej zdolności produkcyjne i doświadczenie.

Informacje o planowanych postępowaniach zakupowych publikowane są na stronach inwestorów i generalnych wykonawców, w bazach dostawców poszczególnych projektów, a także za pośrednictwem izb branżowych i platform sektorowych. Warto śledzić harmonogramy inwestycji na wczesnym etapie, ponieważ kwalifikacja dostawców często odbywa się przed formalnym ogłoszeniem przetargu.

To klasyfikacja pozycji dostawcy w łańcuchu dostaw danej inwestycji. TIER 1 oznacza dostawców współpracujących bezpośrednio z generalnym wykonawcą lub inwestorem. TIER 2 to dostawcy i podwykonawcy współpracujący z firmami z poziomu TIER 1. TIER 3 obejmuje kolejnych dostawców materiałów, komponentów i usług dalej w łańcuchu.

Wymagania zależą od branży i poziomu łańcucha dostaw, obejmują jednak zwykle: odpowiednie certyfikaty jakości i bezpieczeństwa, udokumentowane doświadczenie i referencje, potwierdzone zdolności produkcyjne, a w wielu przypadkach również spełnienie wymogów środowiskowych i raportowania śladu węglowego.

Brak referencji z dużych inwestycji utrudnia start, ale nie wyklucza udziału. Możliwe ścieżki to rozpoczęcie współpracy na niższym poziomie łańcucha dostaw, wejście w konsorcjum z firmą posiadającą już doświadczenie, lub realizacja mniejszych kontraktów pozwalających zbudować referencje przed ubieganiem się o większe zamówienia.

Zamawiający mogą stosować kryteria pozacenowe takie jak: termin realizacji, dostępność lokalnego serwisu i części zamiennych, czas reakcji, jakość i doświadczenie, a także spełnianie wymogów środowiskowych. Zastosowanie takich kryteriów zależy od konkretnego postępowania i nie oznacza automatycznego pierwszeństwa dla dostawcy krajowego.

Sposób liczenia zależy od branży, projektu i etapu inwestycji, nie istnieje jedna uniwersalna metodologia obowiązująca we wszystkich sektorach. Uwzględniana jest zwykle wartość dodana wytworzona w Polsce, obejmująca produkcję, usługi i zatrudnienie, często z uwzględnieniem udziału dostawców z poziomów TIER 2 i TIER 3.

Firmy wchodzące do łańcucha dostaw potrzebują finansowania na różnych etapach: zakupu maszyn i zwiększenia mocy produkcyjnych przed pozyskaniem kontraktu, pokrycia kosztów materiałów i wynagrodzeń w trakcie realizacji, a także zabezpieczenia w postaci gwarancji bankowych lub ubezpieczeniowych wymaganych przez zamawiającego. Dostępne instrumenty obejmują kredyty inwestycyjne i obrotowe, faktoring, w tym faktoring odwrotny, leasing oraz gwarancje bankowe.

PKO Bank Polski oferuje instrumenty dopasowane do kolejnych etapów udziału w łańcuchu dostaw: finansowanie inwestycyjne na rozwój mocy produkcyjnych, finansowanie obrotowe i faktoring na pokrycie bieżących kosztów realizacji kontraktu, a także gwarancje bankowe zabezpieczające zobowiązania wobec zamawiającego.