Dofinansowanie OZE z NFOŚiGW: w 2026 roku nie każda instalacja OZE jest tak samo atrakcyjna

Z tego artykułu dowiesz się:

• jakie programy NFOŚiGW mogą wesprzeć inwestycje w OZE w ciepłownictwie, rolnictwie i przemyśle energochłonnym,
• dlaczego ten sam rodzaj instalacji może podlegać innym zasadom wsparcia w zależności od beneficjenta i sposobu wykorzystania energii,
• kiedy magazyn energii lub ciepła może zostać objęty wsparciem jako element większego projektu OZE,
• jakie warunki techniczne, środowiskowe i formalne mogą zdecydować o kwalifikowalności inwestycji i wyniku oceny wniosku.

Ostatnio pisaliśmy o tym, że w drugiej połowie 2026 roku Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW) planuje szereg naborów dotyczących finansowania inwestycji związanych z poprawą efektywności energetycznej. W planach są programy bezpośrednio wspierające inwestycje w kogenerację, o których opowiadamy tutaj, oraz kolejne nabory ukierunkowane na odnawialne źródła energii (OZE).

Inwestycje w odnawialne źródła energii od kilku lat należą do najważniejszych kierunków rozwoju przedsiębiorstw, samorządów i sektora rolnego. W praktyce jednak nie każda instalacja OZE będzie mogła liczyć na dofinansowanie. W planowanych programach NFOŚiGW kluczowe znaczenie będzie miał nie tylko rodzaj technologii, ale również to, kto realizuje inwestycję i w jaki sposób energia ma być wykorzystywana. Ten sam rodzaj instalacji może być oceniany  zupełnie inaczej w zależności od beneficjenta i celu projektu. Dlatego inwestorzy powinni patrzeć na programy wsparcia nie tylko przez pryzmat samej technologii, ale też przez pryzmat modelu biznesowego swojej inwestycji.

Programy OZE, dla których NFOŚiGW planuje nabory w drugiej połowie  2026 roku, mają wspierać ciepłownictwo, rolnictwo i przemysł energochłonny, a o przyznaniu wsparcia może zdecydować rodzaj źródła oraz sposób wykorzystania wytworzonej energii.

Ciepłownictwo, rolnictwo i przemysł będą finansowane na innych zasadach

Jednym z planowanych kierunków wsparcia są odnawialne źródła ciepła dla publicznych systemów ciepłowniczych. Nabór skierowany jest wyłącznie do przedsiębiorców prowadzących działalność w zakresie wytwarzania ciepła lub jednoczesnego wytwarzania ciepła i energii elektrycznej. Zgodnie z zasadami poprzedniego naboru finansowanie obejmowało  przede wszystkim pompy ciepła, geotermię i kolektory słoneczne, przy jednoczesnym wymogu wykorzystania ciepła w publicznych sieciach ciepłowniczych. W poprzednim naborze minimalna moc instalacji wynosiła 2 MWt, a co najmniej 70% wytworzonego ciepła musiało trafiać do publicznej sieci ciepłowniczej, co oznacza, że program służy wyłącznie zasilaniu systemów zbiorczych, nie autokonsumpcji. Dofinansowanie mogło wynieść do 50% kosztów kwalifikowanych i mogło zostać uzupełnione o preferencyjną pożyczkę, która nie podlegała umorzeniu.

Propozycją dla mniejszych producentów ciepła jest program „Ciepłownictwo Powiatowe”. Zasady dotychczasowych naborów wskazują, że program jest skierowany do przedsiębiorców, których przedmiotem działalności jest produkcja ciepła na cele komunalno-bytowe, a więc przede wszystkim mniejszych i średnich spółek ciepłowniczych obsługujących lokalne systemy. To szeroki technologicznie program: dopuszcza budowę jednostek wytwórczych ciepła zasilanych wyłącznie z OZE, kogenerację opartą na OZE, wysokosprawną kogenerację gazową czy wykorzystującą ciepło odpadowe. Minimalna moc cieplna instalacji, dla której będzie można ubiegać się o dofinansowanie z NFOŚiGW wynosi 0,5 MW, a co najmniej 70% wytworzonego ciepła musi trafiać do publicznej sieci ciepłowniczej. Dofinansowanie wynosi do 50% kosztów kwalifikowanych, a minimalna kwota dotacji to 0,5 mln zł. Program jest przeznaczony dla stosunkowo niewielkich projektów. Dotacja może zostać uzupełniona o pożyczkę na preferencyjnych warunkach.

Duże zainteresowanie budzi również program „Energia dla wsi”. Jest to program skierowany do rolników i spółdzielni energetycznych. W jego przypadku warto jednak pamiętać, że nie wszystkie technologie mogą liczyć na taki sam poziom wsparcia. Zgodnie z zasadami poprzedniego naboru, w przypadku rolników wsparciem objęte były instalacje fotowoltaiczne i wiatrowe o mocy elektrycznej powyżej 50 kW do 1 MW, a także elektrownie wodne i instalacje wykorzystujące biogaz rolniczy o mocy elektrycznej powyżej 10 kW do 1 MW. W dotychczasowych zasadach dla spółdzielni energetycznych górny limit mocy wynosił 10 MW, a zakres dopuszczonych technologii był analogiczny. Kluczowe zastrzeżenie finansowe to, że dla instalacji fotowoltaicznych i turbin wiatrowych, a więc dla zdecydowanej większości potencjalnych projektów,  przewidziana jest wyłącznie pożyczka na preferencyjnych warunkach, bez dotacji bezzwrotnej. Dotacja na poziomie 45%–65% przysługiwała jedynie dla pozostałych technologii: elektrowni wodnych, instalacji biogazowych i kogeneracyjnych. Oznacza to, że atrakcyjność programu dla typowego odbiorcy planującego instalację PV jest znacznie niższa niż można było zakładać. Ostateczne warunki naboru mogą jednak różnić się od zasad poprzedniej edycji, a rozstrzygające będą dokumenty opublikowane przez NFOŚiGW.

Dla przedsiębiorstw energochłonnych inwestycje w OZE stają się sposobem na ograniczenie kosztów energii i zwiększenie konkurencyjności. Kolejny nabór – „Przemysł energochłonny – OZE”, w poprzednich edycjach był skierowany do przedsiębiorców posiadających instalacje objęte systemem EU ETS - a więc przede wszystkim do dużych zakładów z sektorów energochłonnych: hutnictwa, cementu, chemii, papieru i podobnych. W naborze można spodziewać się wsparcia dla budowy lub przebudowy jednostek wytwórczych energii elektrycznej z OZE, wraz z magazynem energii albo podłączeniem do sieci zakładowej, dystrybucyjnej lub przesyłowej. Kluczowy warunek to przeznaczenie co najmniej 80% wytworzonej energii na potrzeby własne przedsiębiorstwa - program służy więc redukcji kosztów energii i ograniczeniu kosztów związanych z systemem EU ETS, nie sprzedaży energii do sieci. Skala projektów może być bardzo zróżnicowana, od stosunkowo niewielkich instalacji po kilkumilionowe inwestycje przemysłowe. Program wart jest szczególnej uwagi dla firm z branż energochłonnych, które jednocześnie ponoszą koszty związane z uczestnictwem w systemie EU ETS, w tym z zakupem uprawnień do emisji CO₂. Programy planowane dla tego sektora mają premiować przede wszystkim projekty nastawione na autokonsumpcję energii. Oznacza to, że budowa instalacji głównie z myślą o sprzedaży energii do sieci może mieć ograniczone możliwości uzyskania wsparcia.

Magazyn energii jako element projektu OZE

Rosnąca popularność magazynów energii sprawia, że wielu inwestorów traktuje je jako odrębny kierunek inwestycyjny. W planowanych programach NFOŚiGW magazyn będzie jednak najczęściej elementem większego projektu energetycznego i w przypadku omawianych naborów nie zawsze musi to być magazyn energii elektrycznej, a może to być magazyn ciepła. Jego zadaniem ma być przede wszystkim zwiększenie autokonsumpcji, poprawa wykorzystania energii produkowanej na miejscu oraz stabilizacja pracy instalacji OZE.

W żadnym z programów magazyn nie może być samodzielnym przedmiotem dofinansowania. Warunkiem kwalifikowalności jest każdorazowo jego zintegrowanie z finansowanym źródłem wytwórczym realizowanym równolegle w ramach tego samego projektu. Innymi słowy: magazyn może być dodatkiem do inwestycji, ale nie jej powodem. Kluczowe znaczenie będzie miało wykazanie funkcji, jaką magazyn pełni w ramach projektu, oraz korzyści, jakie jego zastosowanie przynosi dla całej inwestycji.

Magazyny muszą być zintegrowane z resztą inwestycji i muszą spełniać określone cele naboru pod względem wykorzystania energii na potrzeby własne lub stabilizacji systemu ciepłowniczego lub elektroenergetycznego. Poziom dofinansowania magazynu nie musi być przy tym taki sam jak dla pozostałych elementów inwestycji, co pokazuje, że magazyny są ważnym elementem dla NFOŚiGW, ale nie kluczowym w prowadzonych naborach.

Dla inwestora oznacza to, że jeśli magazyn jest elementem planowanej inwestycji, należy zadbać o jego techniczną i projektową integrację ze źródłem wytwórczym już na etapie koncepcji, bo to właśnie ten warunek będzie weryfikowany na etapie oceny wniosku.

Podsumowanie

Programy OZE, dla których NFOŚiGW przewiduje nabory w drugiej połowie 2026 r., mogą stworzyć nowe możliwości dla sektora ciepłowniczego, rolnictwa i przemysłu energochłonnego. Jednocześnie będą wymagały bardzo dobrego dopasowania projektu do warunków konkretnego naboru. O powodzeniu inwestycji może zdecydować nie sama technologia, ale sposób wykorzystania energii, status beneficjenta oraz jakość przygotowanej dokumentacji.

Dlatego jeszcze przed ogłoszeniem naborów warto przeanalizować założenia projektu i ocenić jego szanse na uzyskanie wsparcia.

Podsumowując, we wszystkich omawianych programach grupa beneficjentów jest ściśle zdefiniowana, podobnie jak katalog dopuszczonych technologii - NFOŚiGW precyzyjnie określa, kto i z jakim projektem może aplikować. Dla wytwórców ciepła systemowego kluczowe będzie wykazanie efektywności energetycznej modernizowanego systemu ciepłowniczego oraz spełnienie wymogów dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/1791 z dnia 13 września 2023 r. w sprawie efektywności energetycznej oraz zmieniającej rozporządzenie (UE) 2023/955. Projekty z pompami ciepła muszą dodatkowo udowodnić osiągnięcie odpowiedniego współczynnika SPF, a projekty gazowe zgodność z taksonomią UE i celami klimatycznymi na 2030 i 2050 rok. We wszystkich omawianych przypadkach dokumentacja wniosku jest rozbudowana, a jej jakość i kompletność na etapie składania w znacznym stopniu decyduje o wyniku oceny.