Dofinansowanie do kogeneracji – cztery programy, jeden cel

Z tego artykułu dowiesz się:

• jakie programy NFOŚiGW mogą wesprzeć inwestycje w wysokosprawną kogenerację w przemyśle i ciepłownictwie,
• czym różnią się poszczególne nabory i jak dobrać program do rodzaju inwestycji oraz wielkości systemu ciepłowniczego,
• jakie warunki techniczne, środowiskowe i finansowe mogą zdecydować o kwalifikowalności projektu,
• kiedy magazyn energii lub ciepła może być częścią dofinansowanej inwestycji i jakie wymagania musi spełnić.

Jak pisaliśmy w poprzednim artykule, w drugiej połowie 2026 roku Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW) planuje szereg naborów dotacyjnych związanych z poprawą efektywności energetycznej, w tym cztery programy bezpośrednio wspierające inwestycje w kogenerację.

Rosnące koszty energii, potrzeba zwiększenia niezależności energetycznej i presja związana z ograniczaniem szkodliwej emisji do otoczenia sprawiają, że coraz więcej przedsiębiorstw i spółek ciepłowniczych wraca do rozmów o kogeneracji. Własne źródło energii elektrycznej, ciepła albo chłodu przestaje być wyłącznie projektem poprawiającym efektywność energetyczną. Coraz częściej staje się elementem strategii biznesowej, który pozwala ograniczyć ryzyko związane z wahaniami cen energii i zwiększyć przewidywalność kosztów prowadzonej działalności.

Planowane na 2026 rok programy NFOŚiGW mogą dodatkowo przyspieszyć ten trend. Warto jednak pamiętać, że nie będzie jednego programu dla wszystkich inwestorów. Przemysł, duże systemy ciepłownicze i lokalne ciepłownie będą funkcjonować w różnych mechanizmach wsparcia i podlegać odmiennym wymaganiom. Sprawdź, które projekty mogą liczyć na wsparcie i dlaczego właściwy wybór programu ma kluczowe znaczenie.

Różni odbiorcy to różne potrzeby, dlatego powstało kilka programów

Fundusz wysyła jasny sygnał, że chce wspierać krajowych uczestników rynku energii elektrycznej i cieplnej, na różnym poziomie tego rynku. Pokazuje również, że nie zależy mu jedynie na realizacji założonych celów w postaci współfinansowania budowy nowych mocy wytwórczych energii elektrycznej czy ciepła. NFOŚiGW jest jedną z instytucji, która bierze odpowiedzialność za realizację transformacji energetycznej w kraju, dlatego też przedstawia dedykowane programy dotacyjne dla różnych odbiorców wsparcia. Utworzenie kilku programów, ma na celu pogodzenie potrzeb poszczególnych grup beneficjentów, z ogólnokrajowymi potrzebami energetycznym, stąd podział dotacji na trzy nabory:

• Kogeneracja dla Energetyki i Przemysłu,
• Kogeneracja dla Ciepłownictwa,
• Kogeneracja powiatowa.

Program „Kogeneracja dla Energetyki i Przemysłu” może zainteresować przede wszystkim przedsiębiorstwa, które chcą produkować energię i ciepło głównie na potrzeby własne. W planowanych założeniach wsparcie ma obejmować przedsiębiorców budujących lub przebudowujących jednostki wytwórcze o mocy co najmniej 0,5 MW, pracujące w warunkach wysokosprawnej kogeneracji. Program skierowany jest dla przemysłu i promuje transformację energetyczną we własnym obszarze. To najbardziej elastyczny z czterech programów - dopuszcza wykorzystanie gazu ziemnego (żeby mieć pewność trzeba poczekać na finalną dokumentację naboru), wodór, biogaz, ciepło odpadowe i OZE, a dofinansowanie wynosi 30%–65% kosztów kwalifikowanych. Początek naboru planowany jest w drugiej połowie 2026 i będzie trwał do września 2027 w trybie ciągłym, co daje dużą elastyczność w planowaniu inwestycji. Istotnym aspektem naboru jest konieczność rozsądnego doboru mocy jednostki wytwórczej, ponieważ nie więcej niż 50 % ciepła użytkowego wytworzonego w jednostce kogeneracji może zostać wprowadzone do publicznej sieci ciepłowniczej.

Zupełnie inne wyzwania stoją przed ciepłownictwem systemowym. W tym przypadku celem jest przede wszystkim modernizacja źródeł wytwórczych, zwiększenie całkowitej efektywności wytwarzania energii w skojarzeniu i stopniowe odchodzenie od wysokoemisyjnych technologii produkcji energii. Dla przedsiębiorców działających w ramach dużych miejskich systemów ciepłowniczych przeznaczony jest program Kogeneracja dla Ciepłownictwa, z budżetem 1 mld zł. Nabór ten znacząco zawęża grupę docelowych odbiorców ze względu na kluczowe ograniczenie kwalifikowalności: system ciepłowniczy beneficjenta musi mieć zainstalowaną moc nie mniejszą niż 50 MW. To oznacza, że program jest de facto zarezerwowany dla dużych spółek ciepłowniczych. Minimalna moc jednostki wytwórczej pracującej w warunkach wysokosprawnej kogeneracji planowanej do budowy lub przebudowy w ramach inwestycji to 1 MW, a dofinansowanie może sięgnąć do 50% i możliwe jest skorzystanie z pożyczki na preferencyjnych warunkach.

Dla mniejszych wytwórców sieciowych energii cieplnej planowany jest program Kogeneracja powiatowa. Jest ona skierowana dla tych wytwórców energii, których moc zainstalowana nie przekracza progu 50 MW. Obecnie nie ma dostępnych precyzyjnych informacji dotyczących naboru, lecz patrząc na dokumentację wcześniejszych odsłon, finansowanie wspierać będzie budowę lub przebudowę jednostek wytwórczych o łącznej mocy co najmniej 1 MW, pracujących w warunkach wysokosprawnej kogeneracji. Dopuszczone paliwa to: ciepło odpadowe, OZE oraz paliwa gazowe – w tym gaz ziemny, mieszanki gazów, gaz syntetyczny i wodór. Dotychczas warunkiem kwalifikowalności było również wprowadzenie co najmniej 70% wytworzonego ciepła do publicznej sieci ciepłowniczej.

Tabela 1. Kluczowe informacje o naborach na kogenerację NFOŚiGW.

Sama technologia nie gwarantuje dotacji

W projektach kogeneracyjnych coraz większe znaczenie ma nie tylko wybór technologii, ale również sposób uzasadnienia inwestycji. Gaz ziemny, choć może być dopuszczony w części programów, będzie wymagał dodatkowego wykazania zgodności z celami klimatycznymi i taksonomią Unii Europejskiej. Podobnie projekty wykorzystujące biomasę czy biogaz mogą wymagać szczegółowego potwierdzenia spełnienia kryteriów zrównoważonego rozwoju.

W praktyce o sukcesie projektu bardzo często decyduje nie sama instalacja, lecz jakość przygotowanej dokumentacji. Kluczowe znaczenie mają: odpowiednio dobrana moc jednostki, sposób wykorzystania ciepła, uzasadnienie techniczne i ekonomiczne, efekt ekologiczny oraz komplet decyzji administracyjnych. Firmy, które rozpoczną przygotowania do naboru wniosków o dofinansowanie odpowiednio wcześniej, będą miały zdecydowanie większe szanse na skuteczne aplikowanie. Podobne technologicznie projekty mogą więc podlegać zupełnie innym zasadom finansowania, a właściwe przypisanie inwestycji do programu może mieć decydujące znaczenie dla powodzenia całego procesu.

Magazyn energii jako część większego projektu

Rosnąca popularność magazynów energii sprawia, że wielu inwestorów traktuje je jako odrębny kierunek inwestycyjny. W planowanych programach NFOŚiGW magazyn będzie jednak najczęściej elementem większego projektu energetycznego i w przypadku omawianych naborów nie zawsze musi to być magazyn energii elektrycznej, a może to być magazyn ciepła. Jego zadaniem ma być przede wszystkim zwiększenie autokonsumpcji, poprawa wykorzystania energii produkowanej na miejscu oraz stabilizacja pracy instalacji OZE.

W żadnym z programów magazyn nie może być samodzielnym przedmiotem dofinansowania. Warunkiem kwalifikowalności jest każdorazowo jego zintegrowanie z finansowanym źródłem wytwórczym realizowanym równolegle w ramach tego samego projektu. Innymi słowy: magazyn może być dodatkiem do inwestycji, ale nie jej powodem. Znacznie będzie miało pokazanie, jaką funkcję pełni on w całym projekcie i jakie korzyści przynosi dla efektywności energetycznej inwestycji.

Magazyny muszą być zintegrowane z resztą inwestycji i muszą spełniać określone cele naboru pod względem wykorzystania energii na potrzeby własne, lub stabilizacji systemu ciepłowniczego lub elektroenergetycznego. Niekoniecznie wysokość dofinansowania w przypadku magazynu jest równa pozostałej części inwestycji, co pokazuje, że magazyny są ważnym elementem dla NFOŚiGW, ale nie kluczowym w prowadzonych naborach.

Dla inwestora oznacza to, że jeśli magazyn jest elementem planowanej inwestycji, należy zadbać o jego techniczną i projektową integrację ze źródłem wytwórczym już na etapie koncepcji, bo to właśnie ten warunek będzie weryfikowany na etapie oceny wniosku.

Podsumowanie

Kogeneracja będzie jednym z najważniejszych obszarów finansowania NFOŚiGW w 2026 roku. Jednocześnie programy NFOŚiGW będą wymagające i mocno zróżnicowane pod względem warunków uczestnictwa. Dlatego jeszcze przed ogłoszeniem naborów warto sprawdzić, do którego programu rzeczywiście pasuje planowana inwestycja i czy projekt jest gotowy od strony technicznej, finansowej i środowiskowej.

Dla wszystkich czterech programów jest wąsko zdefiniowana grupa beneficjentów i zamknięte listy dopuszczonych technologii - NFOŚiGW precyzyjnie określa, kto i z jakim projektem może aplikować. Dla wytwórców ciepła systemowego kluczowe będzie wykazanie efektywności energetycznej modernizowanego systemu ciepłowniczego oraz spełnienie wymogów Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/1791 w sprawie efektywności energetycznej oraz zmieniającej rozporządzenie (UE) 2023/955. Projekty związane z pompami ciepła muszą dodatkowo wykazać osiągnięcie odpowiedniego współczynnika SPF, a projekty gazowe zgodność z taksonomią Unii Europejskiej i celami klimatycznymi na 2030 i 2050 rok. We wszystkich czterech przypadkach dokumentacja wniosku jest rozbudowana, a jej jakość i kompletność na etapie składania w znacznym stopniu decyduje o wyniku oceny