ESRS po zmianach czyli mniej tabel i więcej sensu

To reakcja na pierwszą falę raportów za 2024 r. i bardzo jasny sygnał z rynku: standardy są zbyt szczegółowe, zbyt skomplikowane i zbyt kosztowne we wdrożeniu. Celem pakietu jest więc uproszczenie ESRS, ale bez rezygnacji z celów Zielonego Ładu i CSRD.

Jaka jest skala uproszczeń?

EFRAG wskazuje kilka kluczowych efektów zmian:

• 61% mniej obowiązkowych punktów danych (w porównaniu z pierwotnym zestawem ESRS).
• Standardy są krótsze, prostsze i uporządkowane – wyraźnie oddzielono wymagania obowiązkowe od dobrowolnych.
• Wprowadzono szereg ułatwień i okresów przejściowych, szczególnie w obszarze wartości łańcucha dostaw i ujawnień o przewidywanych skutkach finansowych.
• Zachowano i wzmocniono spójność z globalnymi standardami, takimi jak ISSB oraz – tam gdzie to możliwe – z GRI.

Analiza podwójnej istotności w końcu ma być prostsza i bardziej praktyczna

W zmienionych standardach:

• Uproszczono cały proces oceny istotności – mniej sztywnych list, więcej zdrowego rozsądku.
• Podkreślono, że filtr „co jest istotne” ma działać na wszystkie wymagania – firma nie musi opisywać tematów, które są nieistotne.
• Pozwolono stosować podejście „od góry do dołu”: start z modelu biznesowego, strategii i głównych ryzyk.
• Nie trzeba co roku robić pełnej oceny – jeśli nie ma istotnych zmian, można ją aktualizować, zamiast zaczynać od zera.
• Można raportować tylko istotne podtematy, zamiast ciągnąć cały katalog.

Praktyczny efekt to więcej koncentracji na tym, co naprawdę ma znaczenie dla firmy i jej otoczenia

Raport ma nadawać się do przeczytania…

Największe zmiany wprowadzono w ESRS 1 (wymogi ogólne) i ESRS 2 (ujawnienia ogólne).

Firmy zyskują m.in. możliwość:

• dodania na początku części o zrównoważonym rozwoju krótkiego podsumowania
• przenoszenia bardziej technicznych tabel (np. Taksonomia) do załączników,
• lepszego wykorzystania odnośników (np. do innych części sprawozdania lub odrębnych dokumentów), żeby nie powielać tych samych treści w kilku miejscach.

Celem jest, aby sprawozdanie o zrównoważonym rozwoju:

• było częścią normalnej opowieści o firmie, a nie osobnym, oderwanym dokumentem,
• dawało menedżerom, inwestorom i bankom zrozumiałą historię + dostęp do danych szczegółowych „pod spodem”.

Mniej checklist, a więcej rozsądnych danych do zarządzania

Dotychczasowa architektura ESRS 2 powodowała dużo powtórzeń między standardem ogólnym a standardami tematycznymi.

Po zmianach:

• tzw. minimum wymagań ujawnieniowych przerobiono na bardziej ogólne wymogi ujawnieniowe,
• zredukowano szczegółowe listy tego, „co dokładnie powiedzieć” przy politykach, działaniach i celach,
• usunięto obowiązek tłumaczenia się z braku polityk czy celów i publikowania harmonogramów ich wdrożenia.

W praktyce ESRS mniej mówi firmie, jak ma zarządzać, a bardziej pyta o to, jak firma faktycznie zarządza istotnymi tematami środowiskowymi i społecznymi.

Zmiana w pozyskiwaniu danych, których nie ma „za rozsądny nakład kosztów i wysiłków”

W proponowanych zmianach do ESRS pojawia się cały pakiet mechanizmów proporcjonalności, które mają szczególne znaczenie dla firm z rozbudowanym łańcuchem wartości:

1. Dane dostępne bez „nadmiernego kosztu lub wysiłku” – jeżeli pełne dane są praktycznie nieosiągalne, można korzystać z szacunków.
2. Przejęcia i zbycia – nowo nabyta spółka może zostać włączona do oceny istotności i raportu z rocznym opóźnieniem; przy sprzedaży – można ją wcześniej wyłączyć z raportu.
3. Częściowe pokrycie wskaźników – dopuszcza się raportowanie wskaźników dla niepełnego zakresu działalności/łańcucha wartości, z obowiązkiem opisania planu zwiększania pokrycia.
4. Brak wymogu zbierania wyłącznie danych bezpośrednich – znika preferencja dla danych od kontrahentów „co do złotówki”. Szacunki stają się pełnoprawnym narzędziem, o ile są rzetelne.
5. Ochrona tajemnicy handlowej i poufności – jeśli prawo UE pozwala nie ujawniać pewnych informacji, standardy nie wymagają ich „ponownego wyciągania” w części o zrównoważonym rozwoju.

Dla firm oznacza to spore ułatwienie przy pracy nad danymi z łańcucha wartości oraz w obszarach, gdzie brakuje dziś standardowych metod szacowania.

Ujawnienia o przewidywanych skutkach finansowych – mniej „wróżenia”

Jednym z najbardziej wymagających obszarów ESRS są ujawnienia o przewidywanych skutkach finansowych ryzyk i szans związanych ze środowiskiem i sprawami społecznymi.

Zmiany idą w dwóch kierunkach:

• dokładniej określono kiedy można zrezygnować z podawania wartości liczbowych,
• dopasowano podejście do rozwiązań stosowanych w standardach ISSB.

W praktyce firmy nadal będą musiały opisywać, jak te ryzyka i szanse przekładają się na biznes, ale podawanie konkretnych kwot będzie lepiej osadzone w rzeczywistości.

Co to oznacza dla raportujących firm?

Jeżeli Komisja Europejska przyjmie zmienione ESRS w tej formie, firmy mogą spodziewać się kilku kluczowych skutków:

1. Mniej tabel, ale więcej odpowiedzialności za treść – nie będzie już „ściany datapointów”, ale wzrośnie znaczenie profesjonalnego osądu, co jest istotne i jak to opisać.
2. Ocena istotności jako narzędzie zarządcze – uproszczona podwójna istotność może w końcu realnie pomóc w porządkowaniu ryzyk i szans.
3. Lepsza integracja z raportem zarządu – łatwiej będzie zbudować jedną, spójną opowieść o strategii, wynikach i zrównoważonym rozwoju, zamiast trzech osobnych dokumentów.
4. Mniej presji na „idealne dane” w łańcuchu wartości – oficjalne przyzwolenie na rozsądne szacunki i częściowe pokrycie zakresu danymi pozwoli zacząć raportować, zamiast czekać na idealne dane.
5. Większa spójność z globalnymi standardami – dla grup międzynarodowych oznacza to mniej podwójnej pracy między ESRS a ISSB/GRI, a dla banków i inwestorów – bardziej porównywalne informacje.

Gdzie szukać szczegółów?

Pełny pakiet zmienionych standardów, wraz z listem EFRAG z 2 grudnia 2025 r., jest dostępny tutaj: EFGAG – „Draft Simplified ESRS”

Autor:  Damian Gawrysiak, Menedżer ds. wsparcia sprzedaży produktów ESG,  PKO Bank Polski