Kredyt ekologiczny w praktyce – od promesy po finalne rozliczenie projektu

Kredyt ekologiczny to jedno z Działań realizowanych w ramach Programu Fundusze Europejskie dla Nowoczesnej Gospodarki (FENG) na lata 2021-2027. Program ten jest wdrażany przez Bank Gospodarstwa Krajowego (BGK) i jest ukierunkowany na wspieranie inwestycji związanych z poprawą efektywności energetycznej przedsiębiorstw, a co za tym idzie ograniczeniem negatywnego wpływu działalności gospodarczej na środowisko naturalne.

Dzięki dofinansowaniu możliwa jest realizacja przedsięwzięć, które prowadzą do zmniejszenia zużycia energii, redukcji emisji gazów cieplarnianych czy też wykorzystania odnawialnych źródeł energii. Przedsiębiorstwa mogą liczyć na wsparcie finansowe w formie dotacji, która pokrywa część kosztów projektu. Warunkiem jest przeprowadzenie audytu energetycznego w firmie, pozyskanie promesy kredytowej lub podpisanie warunkowej umowy kredytowej w jednym z banków honorowanych przez BGK oraz spełnienie określonych kryteriów projektowych.

Ogłoszenie najbliższego konkursu w ramach Kredytu ekologicznego nastąpiło 23 września 2025 r., zaś nabór wniosków o dofinansowanie będzie prowadzony w okresie od 24 października 2025 r. do 8 stycznia 2026 r.

O dofinansowanie projektów w ramach Kredytu ekologicznego mogą ubiegać się przedsiębiorcy prowadzący działalność na terenie Polski, posiadający status MŚP (mikro, małe i średnie przedsiębiorstwa) lub small mid-caps oraz mid-caps, czyli przedsiębiorstwa o średniej kapitalizacji, które nie kwalifikują się jako MŚP, lecz nadal spełniając określone kryteria zatrudnienia i obrotów. Dzięki takiemu działaniu, możliwość wsparcia uzyskuje szerokie grono firm, które planują inwestycje w zakresie poprawy efektywności energetycznej, modernizacji infrastruktury lub wdrażania nowatorskich rozwiązań ograniczających zużycie energii i emisję zanieczyszczeń.

Wsparcie finansowe przyznawane jest w formie premii ekologicznej, która polega na refundacji części kapitałowej kredytu ekologicznego zaciągniętego przez przedsiębiorcę (Beneficjenta) w banku komercyjnym. Środki te mają służyć pokryciu tzw. kosztów kwalifkowanych projektu związanych bezpośrednio z realizowaną inwestycją. Wysokość dofinansowania uzależniona jest od kilku czynników m.in. od wybranej formy pomocy publicznej (np. Regionalna Pomoc Inwestycyjna, Pomoc inwestycyjna na środki wspierające efektywność energetyczną, Pomoc de minimis), miejsca realizacji projektu oraz wielkości przedsiębiorstwa.

Poziom dofinansowania poszczególnych wydatków może wynieść od 15% do nawet 80% poniesionych kosztów kwalifkowanych. Minimalna wartość wydatków kwalifikowanych, jaką należy uwzględnić w projekcie to 2 miliony złotych. Z kolei maksymalna wartość kosztów kwalifkowanych na jeden projekt może sięgnąć aż 50 milionów euro.

Przykładowe kategorie kosztów kwalifikowanych w projekcie to:

• nabycie środków trwałych,
• nabycie robót i materiałów budowlanych,
• nabycie  wartości niematerialnych i prawnych, w formie patentów, licencji, know-how, a także innych praw własności intelektualnej,
• studia, ekspertyzy, koncepcje i projekty techniczne wykonane przez doradców zewnętrznych, związanych z realizowanym projektem.

A jak przygotować się do aplikowania o środki?

Pierwszym krokiem powinno być wstępne oszacowanie potrzeb inwestycyjnych. Co firma potrzebuje w zakresie poprawy efektywności energetycznej, aby realnie określić rzeczywiste najważniejsze potrzeby. W drugim kroku powinniśmy sprawdzić czy w ogóle jesteśmy w stanie spełnić obligatoryjny warunek związany z ograniczeniem zużycia energii pierwotnej o co najmniej 30%, zakładając nasze potrzeby inwestycyjne. Być może do spełnienia ww. warunku potrzebne będą również inne wydatki, ale dodatkowe koszty nie powinny stać się głównym elementem projektu, gdyż zasadność ekonomiczna inwestycji może być pod znakiem zapytania. Projekt nie powinien być sam w sobie celem, tylko po to aby spełnić kryteria wyboru. W tym zakresie powinniśmy już zacząć współpracę z audytorem energetycznym. Pracę audytora bardzo ułatwi precyzyjne wskazanie zużycia energii w poszczególnych działach firmy. W tym celu zalecamy montaż dodatkowych liczników zużycia energii, co po pierwsze pozwoli zbadać aktualne zużycie energii, a następnie ułatwi udowodnienie spełnienia wskaźników dotyczących efektywności energetycznej. Następnie powinniśmy udać się do banku, aby zbadać wstępnie zdolność kredytową. Ustalenie, czy nasze możliwości finansowe są odpowiednie do wartości wydatków, jest absolutnie kluczowe do podjęcia decyzji o ubieganiu się o wsparcie. Dlatego też powinniśmy zrobić wstępny plan finansowy, w którym skonfrontujemy zdolność kredytową i środki własne z wartością wydatków. Wartość każdego kosztu najlepiej od razu oszacować na podstawie dwóch lub więcej ofert. Oferty te będą przydatne do uzasadnienia wysokości kosztów we wniosku o dofinansowanie. Jeśli audytor energetyczny i bank „dadzą zielone światło” możemy przystąpić do przygotowania wniosku samemu lub z firmą doradczą.

Aby móc otrzymać wsparcie niezbędna jest realizacja przedsięwzięcia polegającego na zmodernizowaniu posiadanej przez firmę infrastruktury. Rezultatem inwestycji musi być ograniczenie zużycia energii pierwotnej w zmodernizowanym obszarze o minimum 30% względem bieżącego zużycia. Brak osiągnięcia wskazanej wartości uniemożliwia uzyskanie dofinansowania na dany zakres inwestycji.

Potwierdzeniem osiągnięcia wskazanej wartości jest audyt energetyczny stanowiący obligatoryjny załącznik do wniosku o dofinansowanie. Audyt powinien zostać przeprowadzony przed złożeniem aplikacji. Do audytu obowiązkowo należy dołączyć aktualne świadectwa charakterystyki energetycznej budynków, w których będzie prowadzona inwestycja.

Należy podkreślić, że przedsiębiorca może zlecić przygotowanie audytu wybranemu audytorowi lub samodzielnie sporządzić dokument, o ile posiada odpowiednią wiedzę i umiejętności. Brak dołączenia dokumentacji z przeprowadzonego audytu stanowi podstawę do formalnego odrzucenia wniosku o dofinansowanie.

Dokument audytu wskazuje konkretne rekomendacje i zalecenia w obszarze poprawy efektywności energetycznej w firmie i to na jego podstawie ustalany jest ostateczny zakres planowanej inwestycji. Gruntownej ocenie podlega poprawność dokumentu audytu oraz zgodność zaplanowanej inwestycji z wymogami  konkursu. Komisja oceniająca sprawdza czy dokument zawiera wszystkie niezbędne informacje, ma odpowiednią formę, a dokumentacja inwestycji wskazuje, że przynosi ona oszczędności energetyczne.

Zakres przedsięwzięć, które można zrealizować przy współfinansowaniu ze środków Kredytu ekologicznego jest bardzo szeroki. W ramach projektu wsparciem dotacyjnym mogą zostać objęte przedsięwzięcia w zakresie:

• izolacji instalacji przemysłowych;
• przebudowy lub remontu budynku wraz z instalacjami i urządzeniami technicznymi, w tym przedsięwzięcia termomodernizacyjne;
• modernizacji lub wymiany urządzeń i instalacji;
• odzyskiwania energii (w tym w procesach przemysłowych, w tym przez instalację lub modernizację systemów, układów urządzeń i procesów przemysłowych lub energetycznych);
• ograniczeń strat w instalacjach służących do zasilania urządzeń, maszyn, obiektów w energię energetyczną i/lub ciepło;
• zmian niskoefektywnych energetycznie źródeł ciepła;
• zmian niskoefektywnych energetycznie sposobów przygotowania ciepłej wody użytkowej;
• budowy przyłącza do sieci ciepłowniczej oraz zakupie / modernizacji węzła cieplnego;
• modernizacji instalacji wytwarzania chłodu z wykorzystaniem ciepła wytworzonego w instalacjach odnawialnego źródła energii.

Jak wcześniej wspomniano, aby móc ubiegać się o dofinansowanie inwestycje niezbędne jest pozyskanie promesy kredytowej lub podpisanie warunkowej umowy kredytowej w jednym z banków komercyjnych honorowanych przez BGK. Dokument jest obligatoryjnym załącznikiem do wniosku o dofinansowanie, co za tym idzie – jego brak automatycznie powoduje odrzucenie aplikacji już na etapie oceny formalnej. Do wniosku można go dołączyć w formie skanu lub w wersji elektronicznej.

Należy zwrócić szczególną uwagę na datę wystawienia promesy / zawarcia umowy. Dokument musi zostać wystawiony lub zawarty najpóźniej w dniu złożenia wniosku. Komisja oceniająca weryfikuje również, czy załączony dokument potwierdza pozytywną ocenę zdolności kredytowej przedsiębiorstwa, udzieloną w kontekście planowanej inwestycji ekologicznej. Brak jednoznacznego potwierdzenia tego faktu uznaje się za niespełnienie wymogów formalnych naboru.

Trzeba pamiętać, że kryteria konkursowe narzucają na projekt szereg innych wymogów formalnych i merytorycznych, w tym związanych z tzw. politykami horyzontalnymi. Oznacza to, że przedsiębiorstwo składając wniosek o dofinansowanie musi nie tylko szczegółowo opisać cel, zakres i efekty inwestycji, ale również wykazać zgodność projektu z kluczowymi wartościami Unii Europejskiej. W szczególności aplikacja powinna zawierać uzasadnienie, że projekt realizowany będzie z poszanowaniem Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz Konwencji ONZ o Prawach Osób Niepełnosprawnych. Dodatkowo, Wnioskodawca musi wykazać, że projekt spełnia zasadę zrównoważonego rozwoju, czyli nie wywiera negatywnego wpływu na środowisko, a także realizuje zasadę równości szans i niedyskryminacji m.in. poprzez zapewnienie równego dostępu do efektów projektu dla różnych grup społecznych.

Otrzymanie dotacji to jednak tylko połowa sukcesu. Druga połowa,  to rozliczenie projektu zachowując pełne dofinansowanie. Po podpisaniu umowy dotacyjnej z BGK każdy Beneficjent otrzymuje dostęp do systemu CST2021, który służy do korespondencji z Instytucją oraz składania wniosków o płatność. Lecz zanim to nastąpi należy przeprowadzić procedury zakupowe i zrealizować wydatek.

W pierwszej kolejności należy ustalić tryb zamówienia publicznego. Zamówienia do 80 000 zł netto można dokonać poprzez szacowanie wartości zamówienia. Tożsame wydatki powyżej 80 000 zł netto należy przeprowadzić zgodnie z zasadą konkurencyjności poprzez Bazę Konkurencyjności. Odpowiednie zdefiniowanie przedmiotu zamówienia, kryteriów dostępu i kryteriów punktowych to kluczowe elementy zapytania ofertowego. Ich poprawne określenie bardzo pomogą w pozytywnej ocenie procedury przez BGK, dlatego bardzo ważne jest aby jednoznacznie opisać dany wydatek, określić obiektywne, adekwatne do zakupu i jednoznaczne kryteria oceny oferentów i ofert. Z jednej strony musimy zadbać o to, aby dostawa została zrealizowana przez rzetelny podmiot, a z drugiej nie możemy zawężać konkurencyjności ustanawiając zbyt wygórowane kryteria dostępu lub punktowe. Warto również zadbać o zastosowanie kryteriów środowiskowych tzw. zielonych zamówień.

Po wyborze oferenta należy zawrzeć umowę z dostawcą lub wykonawcą, która nie może być sprzeczna z zapytaniem ofertowym, ani z samą ofertą. Umowa taka powinna określać również warunki zmiany umowy jak również kary w przypadku wprowadzenia nieuzasadnionych zmian w realizacji zamówienia. Po odbiorze danej części prac budowlanych lub środków trwałych następuje płatność z kredytu ekologicznego i środków własnych zgodnie z ustaleniami z bankiem komercyjnym. Po dokonaniu płatności możliwe jest złożenie wniosku o płatność do BGK, który dokonuje częściowej spłaty kapitału kredytu ekologicznego w banku komercyjnym. W programie możliwe jest składanie wniosków o płatność pośrednią w ciągu trwania projektu, jak również można złożyć tylko wniosek o płatność końcową, w którym znajdzie się rozliczenie wszystkich wydatków. Aby jednak obniżyć koszty kredytowania, zalecamy składanie wniosków o płatność pośrednią, aby ten kapitał był spłacany jak najszybciej. Po wypłacie ostatniej transzy dofinansowania beneficjent wchodzi w tzw. okres trwałości, w którym konieczne jest utrzymanie założeń projektu oraz realizacja w wskaźników.

Realizacja projektu zgodnie z wymaganiami umowy dotacyjnej oraz zasadą konkurencyjności wymaga bardzo dużej dbałości o szczegóły, gdyż nawet niewielkie niezgodności z wytycznymi bardzo często skutkują korektami finansowymi. Najczęstsze błędy podczas rozliczenia dotyczą zamówień publicznych. Wśród najpopularniejszych problemów należy zgodność przedmiotu zamówienia z wnioskiem, a następnie z faktyczną realizacją. Należy pamiętać, że zakres zapytania musi być zgodny z wnioskiem o dofinansowanie i jednoznacznie określony, tak aby oferent nie musiał domyślać się, czego zamawiający oczekuje. Nie należy ujmować dodatkowych elementów, czy zmieniać parametrów na gorsze. Wszelkie różnice należy jak najszybciej zgłosić do BGK. Kolejnym problemem jest zgodność faktycznej dostawy z zapytaniem ofertowym. Nie jest możliwa zmiana parametrów sprzętu, czy zakresu prac budowlanych w stosunku do zaakceptowanej oferty. Takie niezgodności mogą skończyć się korektą finansową o wartości nawet 25% wartości zamówienia.

Kolejnym często popełnianym błędem w procedurze zamówień są nieodpowiednio określone kryteria oceny. Kryteria oceny muszą odnosić się do przedmiotu zamówienia, a nie do właściwości samego oferenta. Punktować możemy cenę, termin dostawy, parametry sprzętu, ale nie możemy punktować np. lat doświadczenia oferenta czy liczbę zrealizowanych podobnych zleceń. Natomiast kryteria te mogą stanowić już warunki udziału w postępowaniu. Oczywiście musimy pamiętać, aby warunki te nie były nadmiarowe i nie zawężały konkurencyjności. Błędem jest wymaganie doświadczenia w realizacji kontraktów o wartości większej niż szacowana wartość zamówienia, wymaganie zbyt wysokiego wadium lub wymaganie zbyt dużej liczby referencji. Instytucje bardzo wyczulone są na potencjalne zawężanie potencjalnego kręgu dostawców, szczególnie gdy wpływa tylko jedna oferta.

Jednym z problemów, które pojawiają się podczas realizacji to naruszenie efektu zachęty, który oznacza brak możliwości rozpoczęcia projektu przed złożeniem wniosku. Najczęstszym błędem, który ujawnia się podczas rozliczenia to pierwsze wpisy w dzienniku budowy, które sugerują, że prace remontowe rozpoczęły się już wcześniej. Wszelkie działania budowlane, nawet drobne, które nie zostały wpisane jako koszt kwalifikowalny a podjęte przed złożeniem wniosku powodują, że projekt w całości nie kwalifikuje się do wsparcia.

Podsumowując

Kredyt ekologiczny jest programem wspierającym przedsiębiorstwa planujące inwestycje w poprawę efektywności energetycznej swoich obiektów lub procesów produkcyjnych. Nabór wniosków w ramach tego instrumentu finansowego daje firmom możliwość uzyskania dofinansowania na realizację projektów, które przyczyniają się do redukcji zużycia energii, a w konsekwencji pozytywnie wpłyną na środowisko naturalne. Przedsiębiorcy mogą liczyć na częściową spłatę kredytu udzielonego przez wybrany bank komercyjny, co znacząco obniża koszty tego typu inwestycji. Choć udział w konkursie wiąże się z koniecznością spełnienia szeregu wymogów formalnych oraz merytorycznych, z pewnością warto rozważyć złożenie stosownej aplikacji do BGK. Udział w naborze może być krokiem w stronę zrównoważonego rozwoju przedsiębiorstwa poprzez jego modernizację, a także dostosowania się do rosnących wymagań środowiskowych regulacyjnych. Nabór stanowi więc realną szansę na pozyskanie wsparcia, które może mieć istotny wpływ na rozwój firmy.