Jak system ETS 2 może wpłynąć na przedsiębiorstwa?

W świecie europejskiej gospodarki rok 2026 zapisze się jako czas wielkiego oczekiwania i strategicznych przygotowań. Choć uwaga mediów często skupia się na wielkiej polityce, to w przedsiębiorstwach trwa analiza akronimu, który wpłynie na koszty prowadzenia biznesu: ETS 2.

Od ETS 1 do ETS 2

Aby zrozumieć, w jakim punkcie znajduje się Twoja firma na początku 2026 roku, musimy spojrzeć na architekturę unijnego systemu handlu uprawnieniami do emisji.

System ETS 1 obejmuje jedynie około 10 000 instalacji w całej Europie [1]. System ETS 2 jest zaprojektowany zupełnie inaczej– jako system „upstream” [2]. Oznacza to, że obowiązek rozliczeń spoczywa na podmiotach wprowadzających paliwa do obrotu (np. Orlen, BP, lokalne składy węgla), ale koszt ten w 100% zostanie przeniesiony na odbiorcę końcowego, czyli Twoją firmę.

Przez ostatnie dwie dekady żyliśmy w rzeczywistości ETS 1. Był to system "daleki" – dotyczył elektrowni i hut. Jako przedsiębiorca odczuwałeś go jedynie w rosnących cenach energii elektrycznej. ETS 2 to jednak zupełnie inna rzeczywistość. To system "bliski", który wchodzi bezpośrednio do Twojego przedsiębiorstwa. Obejmuje on transport drogowy oraz ogrzewanie budynków. O ile ETS 1 walczył z dymem z wielkich kominów, o tyle ETS 2 ma za zadanie wyeliminować spalanie węgla, gazu i ropy w naszych codziennych operacjach biznesowych.

W przeciwieństwie do energii elektrycznej, gdzie miks energetyczny kraju może się zmieniać (więcej OZE obniża ceny), w transporcie i ogrzewaniu opartym na paliwach kopalnych opłata ETS 2 jest nieunikniona, dopóki nie nastąpi zmiana technologii.

Co przyniesie 2026 r?

Najważniejszą wiadomością rynkową, aktualną na początek stycznia 2026 roku, jest decyzja o przesunięciu startu płatności. Na skutek działań krajów członkowskich, w tym Polski, obowiązek płatności rozpocznie się z rocznym opóźnieniem. Realne opłaty, które miały wejść w 2027 roku, pojawią się na fakturach dopiero 1 stycznia 2028 roku.

Dlaczego więc 2026 rok jest tak ważny? Ponieważ to właśnie teraz rusza system obowiązkowego monitorowania. Dostawcy paliw, od których kupujesz olej napędowy czy gaz, muszą już teraz precyzyjnie raportować każdą tonę CO2, znajdującą się w sprzedawanym paliwie. To czas testów systemów informatycznych i logistycznych, który ma zapobiec chaosowi w 2028 roku.

Co mówią liczby?

Przyjrzyjmy się przykładowej symulacji kosztów dla firmy "XY" – typowego polskiego przedsiębiorstwa z sektora MŚP (mały zakład produkcyjny, 20 pracowników, 5 aut).

Dane wyjściowe (roczne zużycie):

1. 1. transport (olej napędowy): 10 000 litrów (flota 5 aut dostawczych/osobowych);
   2. ogrzewanie (gaz ziemny): 150 MWh (ok. 14 000 m³).

1.  Koszt dla transportu (diesel)

• emisyjność diesla: ok. 2,68 kg CO2 na 1 litr;
• łączna emisja: 10 000 l × 2,68 kg = 26,8 tony CO2;
• szacowany koszt uprawnień (55 EUR/t): 26,8 t × 55 EUR = 1 474 EUR.
• wpływ na fakturę: ok. 6 600 PLN netto rocznie dodatkowej opłaty ( przy średnim kursie 4,5 PLN/ EUR).

Firma "XY" zużywa rocznie 10 000 litrów oleju napędowego. W 2028 roku, gdy system ETS 2 wejdzie w fazę płatną, cena uprawnień (szacowana na ok. 55 EUR za tonę [3]) sprawi, że litr paliwa podrożeje o około 60-70 groszy netto. Dla "XY" oznacza to dodatkowy wydatek rzędu 6 600 PLN rocznie. Choć kwota ta nie zrujnuje firmy, to w połączeniu z inflacją i kosztami pracy staje się odczuwalnym obciążeniem.

2.  Koszt dla ogrzewania gazowego

• emisyjność gazu: ok. 202 kg CO2 na 1 MWh;
• łączna emisja: 150 MWh × 202 kg = 30,3 tony CO2;
• szacowany koszt uprawnień (55 EUR/t): 30,3 t × 55 EUR = 1 666 EUR;
• wpływ na fakturę: ok. 7 500 PLN netto rocznie dodatkowej opłaty ( przy średnim kursie 4,5 PLN/ EUR).

Siedziba firmy i hala są ogrzewane gazem ziemnym (zużycie 150 MWh). Tutaj wzrost ceny jest znaczący. Gaz, postrzegany dotychczas jako paliwo przejściowe, zostanie obłożony opłatą emisyjną, która podniesie roczny koszt ogrzewania o około 7 500 PLN.

Łącznie firma "XY" musi znaleźć w budżecie dodatkowe 14 100 PLN netto rocznie [4]. W skali miesiąca to blisko 1 200 PLN, które nie generują żadnej wartości dodanej, a jedynie pokrywają koszt "prawa do emisji".

2026 rokiem inwestycji?

Unia Europejska, wprowadzając ETS 2, stworzyła jednocześnie mechanizmy osłonowe, wśród których wymienić można:

• Społeczny Fundusz Klimatyczny (SFK)

To największy dedykowany fundusz osłonowy dla ETS 2. Polska w 2026 roku powinna uruchomić nabory na głęboką termomodernizację budynków mikro i małych przedsiębiorstw. Będzie można uzyskać dofinansowanie nie tylko na izolację, ale na całkowitą zmianę systemu zarządzania energią w firmie.

• Programy wspierające elektromobilność  i Fundusz Modernizacji

Dla firm logistycznych kluczowe są dopłaty do pojazdów zeroemisyjnych. W 2026 roku dostępne są programy "NaszEauto"  poszerzone o nowych beneficjentów oraz  Wsparcie zakupu lub leasingu pojazdów zeroemisyjnych kategorii N2 i N3. 

• Gwarancja Ekomax

W 2026r. cały czas będzie dostępne bezpłatne zabezpieczenie kredytu i dopłata do kapitału.

• Białe Certyfikaty (Świadectwa efektywności energetycznej)

To często pomijane źródło. Jeśli Twoja firma przeprowadzi modernizację, która zaoszczędzi energię (np. wymiana oświetlenia na LED czy izolacja rur), możesz uzyskać świadectwa, które są zbywalne na Towarowej Giełdzie Energii. W 2026 roku, przy wysokich cenach energii, ich wartość rynkowa jest znacząca.

System ETS 2 to nie tylko podatek. To sygnał rynkowy, że era tanich paliw kopalnych bezpowrotnie się skończyła. Rok 2026 to szansa na przygotowanie się na zmiany, przy wykorzystaniu dotacji.  

 Autor: Joanna Kotowicz, Menedżer ds. wsparcia sprzedaży produktów ESG PKO, Bank Polski