Rewizja systemu ETS 2– co oznacza dla polskich przedsiębiorców i gospodarstw domowych?

Unijny system handlu uprawnieniami do emisji, rozszerzony o sektory transportu i budownictwa, czyli tzw. ETS 2 (Emissions Trading System II), jest jednym z kluczowych elementów pakietu klimatycznego „Fit for 55”. Jego wprowadzenie budziło w Polsce duże obawy związane ze wzrostem kosztów życia. Niedawna rewizja systemu, której domagała się Polska, ma jednak kluczowe znaczenie dla złagodzenia potencjalnych skutków finansowych.

Czym jest system ETS 2?

ETS 2 to odrębny mechanizm w ramach unijnej polityki klimatycznej, mający na celu stworzenie rynkowego bodźca do redukcji emisji w sektorach, które dotychczas nie były objęte systemem ETS (obejmującym głównie energetykę i przemysł ciężki).

Głównym zadaniem ETS 2 jest objęcie opłatami za emisję dwutlenku węgla dwóch kluczowych obszarów:

1. transportu drogowego: paliwa kopalne używane w pojazdach.
2. budynków: paliwa kopalne wykorzystywane do ogrzewania (gaz, węgiel, olej opałowy, etc.).

System ma zapewnić osiągnięcie ambitnych celów UE, czyli redukcję emisji w tych sektorach o 43% do 2030 roku (w porównaniu z poziomem z 2005 r.). ETS 2 opiera się wyłącznie na aukcjach uprawnień (bez darmowego przydziału), a wpływy z nich zasilą w dużej mierze Społeczny Fundusz Klimatyczny (SCF).

Obowiązki nakładane przez ETS 2

Kluczowe dla zrozumienia działania ETS 2 jest to, kto faktycznie jest obciążony nowym systemem.

Kogo dotyczą bezpośrednie obowiązki:

• nie są to użytkownicy końcowi (kierowcy czy właściciele mieszkań).
• obowiązki nakładane są na dostawców paliw (tzw. fuel suppliers) – czyli firmy wprowadzające paliwa do obrotu (gaz, węgiel, benzyna, diesel).

Na czym polegają obowiązki w Polsce:

1. monitorowanie i raportowanie: dostawcy paliw muszą monitorować i corocznie raportować wielkość emisji wynikających ze sprzedawanych przez nich paliw. W Polsce nadzór nad tymi procesami najprawdopodobniej przejmie Krajowy Ośrodek Bilansowania i Zarządzania Emisjami (KOBiZE).
2. nabywanie uprawnień: od momentu uruchomienia systemu, dostawcy będą zobowiązani do zakupu uprawnień do emisji proporcjonalnie do ilości sprzedanych paliw. Koszt ten zostanie wliczony w cenę finalną paliw i usług grzewczych.

Pierwotny harmonogram: wejście w życie obowiązku rozliczania emisji i start aukcji był planowany na 2027 rok, z możliwością przesunięcia na 2028 r. w przypadku utrzymywania się wyjątkowo wysokich cen paliw.

Co oznacza rewizja ETS 2 dla przedsiębiorców i osób indywidualnych

Rewizja ETS 2, uzyskana m.in. dzięki polskim negocjacjom, stanowi sukces polityczny, który ma uchylić automatyzm wejścia w życie systemu w 2027 roku i dać czas na lepsze przygotowanie się do transformacji.

1. Dla przedsiębiorców (dostawców paliw)

Dla firm wprowadzających paliwa na rynek rewizja oznacza:

• wydłużenie okresu przygotowawczego: opóźnienie startu pełnego mechanizmu (obowiązku zakupu uprawnień) daje więcej czasu na dostosowanie wewnętrznych systemów do monitorowania i raportowania emisji oraz na wdrożenie przepisów krajowych, których wciąż brakuje.
• mniejsze ryzyko natychmiastowego szoku cenowego: możliwość renegocjacji warunków i kontroli nad wdrożeniem pozwala na uniknięcie gwałtownego wzrostu cen, który mógłby obciążyć odbiorców i zakłócić rynek.
• konieczność strategicznej zmiany: w dłuższej perspektywie, przedsiębiorcy muszą inwestować w niskoemisyjne źródła energii (np. gaz odnawialny, wodór), aby uniezależnić się od rosnących kosztów uprawnień.

2. Dla osób indywidualnych i gospodarstw domowych

To właśnie konsumenci odczuliby skutki ETS 2 w największym stopniu, dlatego rewizja jest dla nich kluczowa:

• ochrona przed skokiem cen: bezpośrednią konsekwencją uruchomienia systemu byłby wzrost kosztów ogrzewania (węgiel, gaz) i paliw transportowych. Przesunięcie startu zapobiega natychmiastowemu i drastycznemu obciążeniu budżetów domowych.
• impuls do modernizacji: ETS 2 ma pełnić funkcję bodźca finansowego do poprawy efektywności energetycznej budynków (ocieplenia) i wymiany źródeł ciepła na ekologiczne (np. pompy ciepła, fotowoltaika), które nie będą objęte opłatami ETS 2.
• wsparcie z Społecznego Funduszu Klimatycznego (SCF): zgodnie z dyrektywą, dochody z ETS 2 mają zasilać SCF, z którego Polska ma otrzymać znaczące środki na wsparcie najuboższych gospodarstw domowych dotkniętych ubóstwem energetycznym. Fundusz ma zapewnić dopłaty do termomodernizacji i inwestycji w czyste źródła energii, co ma ostatecznie zrekompensować wzrost cen.

Autor: Joanna Kotowicz, Menedżer ds. wsparcia sprzedaży produktów ESG, PKO Bank Polski