Ścieżka SMART dla dużych przedsiębiorstw: wraca dotacja na wdrożenie wyników prac B+R

• kto będzie mógł skorzystać z planowanego na 2027 r. wsparcia na wdrożenie wyników prac B+R,
• jakie inwestycje — m.in. maszyny, linie technologiczne, instalacje, oprogramowanie i roboty budowlane — mogą zostać objęte dofinansowaniem,
• czym różni się projekt badawczo-rozwojowy od projektu inwestycyjnego i kiedy warto wybrać każdą z tych ścieżek,
• co warto przygotować już teraz, aby zwiększyć gotowość projektu do aplikowania o wsparcie.

Duże przedsiębiorstwa ponownie otrzymają możliwość pozyskania dotacji na inwestycje służące wdrożeniu wyników prac badawczo-rozwojowych. Planowany na 2027 r. nabór umożliwi finansowanie: maszyn, linii technologicznych, instalacji, oprogramowania i robót budowlanych niezbędnych do uruchomienia innowacyjnej produkcji. 

To ważna zmiana dla przedsiębiorstw, które zakończyły etap badań i posiadają gotową technologię, ale potrzebują znacznych nakładów, aby zastosować ją w skali przemysłowej. 

W ostatnich naborach Ścieżki SMART dla dużych przedsiębiorstw wsparcie koncentrowało się na pracach B+R. Wdrożenie rezultatów następowało już poza projektem i musiało być finansowane z innych źródeł. Zapowiadany konkurs ma wypełnić lukę pomiędzy opracowaniem rozwiązania a jego gospodarczym wykorzystaniem. 

Dwa odrębne rodzaje projektów 

Obecna formuła Ścieżki SMART zakłada rozdzielenie wsparcia na: 

• projekty badawczo-rozwojowe, których celem jest opracowanie nowego rozwiązania; 

• projekty inwestycyjne, służące wdrożeniu zakończonych wyników prac B+R. 

Przedsiębiorstwo, które rozwiązuje  istotne problemy technologiczne, może ubiegać się o dotację na badania przemysłowe i eksperymentalne prace rozwojowe. Jeżeli technologia została już opracowana i zwalidowana, przedsiębiorstwo będzie mogło przygotować odrębny projekt inwestycyjny, bez konieczności planowania kolejnych badań wyłącznie po to, aby uzyskać wsparcie na wdrożenie. 

Rozdzielenie obu etapów odpowiada różnemu charakterowi ryzyka. W projekcie B+R nie ma pewności, czy uda się osiągnąć zakładane parametry technologiczne. W projekcie inwestycyjnym technologia powinna być już zweryfikowana, natomiast ryzyko dotyczy przede wszystkim realizacji inwestycji, osiągnięcia odpowiedniej skali produkcji i sprzedaży. 

Prace B+R dużych przedsiębiorstw nadal mogą otrzymać dotację 

Powrót wsparcia inwestycyjnego nie oznacza rezygnacji z finansowania badań. Duże przedsiębiorstwa mogą nadal uzyskać dofinansowanie prac B+R prowadzonych samodzielnie albo w konsorcjach. 

Projekt może obejmować: 

• badania przemysłowe i eksperymentalne prace rozwojowe albo 

• wyłącznie eksperymentalne prace rozwojowe. 

Dotacja na projekt B+R może obejmować przede wszystkim wynagrodzenia personelu badawczego, podwykonawstwo, materiały i surowce, amortyzację aparatury, wartości niematerialne i prawne oraz koszty pośrednie. Samo wdrożenie rezultatów pozostaje jednak obowiązkiem beneficjenta. Dotacja badawcza służy ograniczeniu ryzyka związanego z tworzeniem technologii, a nie sfinansowaniu całego zakładu produkcyjnego. 

Co ma zmienić planowany konkurs inwestycyjny? 

W tym przypadku, przedmiotem dotacji ma być wdrożenie wyników zakończonych prac B+R. Przedsiębiorstwo będzie musiało posiadać udokumentowane rezultaty badań, potwierdzające gotowość rozwiązania do zastosowania w działalności gospodarczej. Kluczowe będzie posiadanie praw umożliwiających pełne gospodarcze wykorzystanie rezultatów. 

Jakie inwestycje mogą zostać objęte wsparciem? 

Na podstawie wcześniejszych konkursów można oczekiwać, że dofinansowanie obejmie: 

• maszyny, urządzenia i kompletne linie technologiczne; 

• instalacje produkcyjne; 

• oprogramowanie; 

• patenty, licencje i know-how; 

• roboty budowlane oraz dostosowanie obiektów; 

• instalację i uruchomienie środków trwałych; 

• wybrane wydatki związane z leasingiem finansowym. 

Ostateczny katalog kosztów zostanie określony w regulaminie naboru. Wszystkie wydatki będą jednak musiały wynikać bezpośrednio z wdrażanych wyników B+R. Nie będzie to standardowa dotacja na modernizację parku maszynowego. 

Sam zakup nowoczesnej maszyny dostępnej na rynku nie wystarczy. Przedsiębiorstwo będzie musiało wykazać, że inwestycja służy zastosowaniu konkretnego, innowacyjnego rozwiązania powstałego w wyniku prac B+R. 

Innowacyjność pozostanie podstawowym warunkiem 

Przedmiotem wdrożenia powinien być nowy lub znacząco ulepszony produkt albo proces biznesowy związany z produkcją wyrobów lub świadczeniem usług. Możemy oczekiwać, że  od przedsiębiorstw wymagana będzie innowacyjność co najmniej w skali rynku krajowego. 

Przedsiębiorca będzie musiał wykazać przewagę wobec rozwiązań konkurencyjnych, np. pod względem parametrów technicznych, wydajności, zużycia energii i surowców, jakości, kosztów produkcji, automatyzacji lub ograniczenia odpadów. 

Cechy te powinny wynikać z przeprowadzonych prac B+R i być możliwe do późniejszego zweryfikowania. 

Dlaczego finansowanie inwestycji zniknęło z wcześniejszych naborów? 

Pierwsze nabory Ścieżki SMART miały konstrukcję modułową. Duże przedsiębiorstwo obowiązkowo realizowało moduł B+R, ale mogło dołączyć m.in. moduł „Wdrożenie innowacji”, „Infrastrukturę B+R”, cyfryzację lub zazielenienie przedsiębiorstwa. 

Przedsiębiorstwo posiadające gotowe wyniki B+R nie mogło jednak złożyć projektu wyłącznie inwestycyjnego. Musiało zaplanować również nowe badania, nawet jeżeli kolejnym uzasadnionym etapem było już uruchomienie produkcji. 

Z czasem odchodzono od wielomodułowej formuły na rzecz odrębnych konkursów. W praktyce ograniczyło to dostępność wsparcia dla dużych przedsiębiorstw głównie do projektów B+R. Równocześnie zaostrzano interpretacje kosztów znajdujących się na granicy badań i inwestycji. 

U podstaw tego podejścia leżało założenie, że duże przedsiębiorstwa posiadają wystarczający potencjał finansowy, aby samodzielnie inwestować w środki trwałe, natomiast dotacja powinna koncentrować się na najbardziej ryzykownym etapie tworzenia innowacji, czyli na pracach B+R. Ryzyko  technologiczne i finansowe jest bowiem większe niż w przypadku inwestycji wdrażającej rozwiązanie, którego wykonalność została już potwierdzona. 

Linie pilotażowe i prototypy – coraz węższy zakres dotacji 

Przedsiębiorstwa często potrzebują kosztownych instalacji, aby testować technologię w warunkach zbliżonych do przemysłowych. Instalacje te mogą jednak zachować wartość gospodarczą i być wykorzystywane po zakończeniu badań. 

W kolejnych interpretacjach coraz wyraźniej oddzielano materiały zużywane w badaniach od maszyn i urządzeń stanowiących środki trwałe. 

Samo zainstalowanie urządzenia w prototypie lub linii pilotażowej przestało oznaczać możliwość rozliczenia pełnej ceny zakupu. Jeżeli element mógł stanowić odrębny środek trwały, dotacja obejmowała zasadniczo jedynie amortyzację odpowiadającą okresowi i zakresowi jego wykorzystania w projekcie. 

W efekcie przedsiębiorstwo mogło otrzymać wsparcie na eksperymenty, ale musiało samodzielnie sfinansować znaczną część wartości instalacji. 

Rezygnacja z leasingu aparatury badawczej 

We wcześniejszych naborach leasing operacyjny aparatury pozwalał finansować urządzenia potrzebne tylko przez określony etap prac B+R. 

W kolejnych edycjach leasing usunięto z katalogu kosztów kwalifikowanych. Przedsiębiorstwo musi zasadniczo nabyć urządzenie i rozliczać jedynie amortyzację przypadającą na jego wykorzystanie w projekcie. 

Opisane powyżej kolejne obostrzenia, ograniczały wartość dotacji i zwiększały udział środków własnych. Konkurs wdrożeniowy w istotny sposób uzupełnia możliwość finansowania całego cyklu wdrożenia innowacji od pomysłu do gotowego produktu oferowanego na rynku. 

Projekt B+R czy projekt inwestycyjny? 

Przygotowania należy rozpocząć od określenia etapu rozwoju technologii. 

Projekt ma charakter B+R, gdy nadal występuje istotna niepewność technologiczna, konieczne są eksperymenty, a oczekiwanych parametrów nie można osiągnąć wyłącznie poprzez standardowe prace inżynierskie. 

Projekt powinien być traktowany jako inwestycyjny, jeżeli: 

• prace B+R zostały zakończone; 

• osiągnięto zakładane parametry; 

• rozwiązanie zostało przetestowane i zwalidowane; 

• przedsiębiorstwo posiada prawa do wyników; 

• kolejnym etapem jest zakup urządzeń i uruchomienie działalności. 

Sama nazwa „linia pilotażowa” lub „pierwsza linia przemysłowa” nie przesądza o charakterze projektu. Jeżeli instalacja służy dalszym eksperymentom, pozostaje częścią projektu B+R. Jeżeli ma służyć regularnej produkcji, powinna być przedmiotem inwestycji wdrożeniowej. 

Regionalna pomoc inwestycyjna 

Dotacja na środki trwałe będzie udzielana przede wszystkim jako regionalna pomoc inwestycyjna. Jej poziom będzie zależał od lokalizacji projektu i mapy pomocy regionalnej. 

W przypadku dużych przedsiębiorstw znaczenie będzie miał również rodzaj inwestycji początkowej. W zależności od regionu konieczne może być wykazanie, że projekt prowadzi do utworzenia nowego zakładu, rozpoczęcia nowej działalności gospodarczej, dywersyfikacji produkcji albo zasadniczej zmiany procesu produkcyjnego. 

Prosta wymiana maszyn lub zwiększenie mocy bez istotnej zmiany działalności może nie spełnić warunków pomocy. 

Istotne jest także zachowanie efektu zachęty. Wiążące zamówienie urządzeń, podpisanie umowy z wykonawcą lub rozpoczęcie robót przed złożeniem wniosku może spowodować utratę prawa do dofinansowania. 

Dotacja nie pokryje całej inwestycji 

Przedsiębiorca będzie musiał sfinansować m.in. wkład własny, koszty niekwalifikowane, VAT, wydatki ponoszone przed refundacją, wzrost kosztów oraz kapitał obrotowy potrzebny do rozpoczęcia produkcji. 

Dlatego strukturę finansowania należy przygotowywać równolegle z dokumentacją dotacyjną. Kredyt inwestycyjny lub finansowanie pomostowe może być istotnym elementem zapewniającym wykonalność projektu. 

Instytucja oceniająca będzie badała, czy przedsiębiorstwo jest w stanie sfinansować całe przedsięwzięcie, a nie tylko część objętą dotacją. 

Co warto przygotować już teraz? 

Przed publikacją regulaminu warto: 

• uporządkować dokumentację prac B+R; 

• potwierdzić prawa do wyników; 

• określić gotowość technologii; 

• przeanalizować konkurencję i innowacyjność; 

• przygotować koncepcję technologiczną; 

• sporządzić listę maszyn i zebrać wstępne oferty; 

• przeanalizować lokalizację pod kątem pomocy regionalnej; 

• określić wymagane decyzje i pozwolenia; 

• opracować prognozy finansowe; 

• przygotować strukturę finansowania inwestycji. 

Największą przewagę będą miały projekty dobrze udokumentowane, przygotowane administracyjnie i posiadające wiarygodny model finansowy. 

Powrót brakującego elementu Ścieżki SMART