Fundusze Norweskie i EOG 4.0: miliardy na rozwój, innowacje i zieloną transformację

Fundusze Norweskie i EOG to bezzwrotna pomoc finansowa przyznawana przez Islandię, Liechtenstein i Norwegię kilkunastu państwom Europy Środkowej i Południowej oraz krajom nadbałtyckim.

Skąd się wzięły?

Ich istnienie wiąże się z przystąpieniem tych trzech krajów do Europejskiego Obszaru Gospodarczego (EOG). W zamian za możliwość korzystania ze swobodnego przepływu osób, towarów, usług i kapitału na rynku unijnym, państwa te zobowiązały się do finansowego wspierania mniej zamożnych krajów UE.

• Fundusze EOG są finansowane wspólnie przez wszystkie trzy państwa (Norwegię, Islandię i Liechtenstein).
• Fundusze Norweskie pochodzą wyłącznie z budżetu Królestwa Norwegii.

Dla kogo są przeznaczone?

Głównym celem funduszy jest przyczynianie się do zmniejszania różnic ekonomicznych i społecznych w obrębie EOG oraz wzmacnianie relacji dwustronnych pomiędzy państwami-darczyńcami a państwem-beneficjentem (Polską). Beneficjentami mogą być:

• Instytucje publiczne i samorządy
• Organizacje badawcze i uczelnie
• Przedsiębiorstwa (szczególnie sektor MŚP)
• Organizacje pozarządowe (NGO).

Wprowadzenie do obecnej edycji: START 4.0 (2021–2028)

Obecna, czwarta edycja funduszy w Polsce, określana mianem START, charakteryzuje się nowym podejściem do wdrażania środków, stawiając na szybkość, innowacyjność i partnerstwo. Okres kwalifikowalności kosztów dla tej perspektywy rozpoczął się 24 kwietnia 2025 r. i potrwa do 30 kwietnia 2032 r.

W czwartej edycji Polska otrzymała rekordową kwotę 925 mln EUR (ok. 4 mld zł). Środki te nie są ograniczone do jednej dziedziny- wspierają szerokie spektrum działań od ochrony środowiska po sprawiedliwość i społeczeństwo obywatelskie.

Kluczowe założenia edycji 4.0

Czwarta edycja koncentruje się na trzech nadrzędnych priorytetach, które muszą być odzwierciedlone w każdym projekcie:

• Zielona transformacja Europy: Wsparcie projektów dbających o klimat, energię odnawialną i gospodarkę obiegu zamkniętego
• Demokracja, praworządność i prawa człowieka: Wzmocnienie instytucji demokratycznych oraz ochrona wartości europejskich
• Włączenie społeczne i odporność: Budowanie społeczeństwa przygotowanego na kryzysy, inkluzywnego i cyfrowo kompetentnego.

Co nowego w START 4.0?

• Silny nacisk na partnerstwo: wiele programów (szczególnie badawczych i kulturalnych) wymaga lub premiuje ścisłą współpracę z podmiotami z Norwegii, Islandii lub Liechtensteinu.
• Integralność informacji: nowy priorytet horyzontalny dotyczący walki z dezinformacją i budowania odporności w sferze cyfrowej.
• Wsparcie dla kobiet: dedykowane pule środków dla kobiet-liderów w biznesie oraz badaczek na wczesnym etapie kariery.
• Digitalizacja: promowanie narzędzi cyfrowych i nowoczesnych technologii (w tym AI) w każdym obszarze wsparcia.

Przegląd programów

Poniższa tabela przedstawia główne obszary, w których można ubiegać się o środki:

Gdzie szukać informacji?

• Ogólnopolski portal: eeagrants.org/pl/poland – tu znajdziesz zbiorcze informacje o wszystkich naborach.
• Biuletyny Operatorów: Zapisz się na newslettery NCBR (nauka), PARP (biznes) czy NFOŚiGW (środowisko).

Autor: Joanna Kotowicz, Menedżer ds. wsparcia sprzedaży produktów ESG PKO, Bank Polski