Co dzieje się z unijnym systemem ETS 2?

Unia zatwierdziła start opłat na 2028 rok, ale Polska zabiega o to, by odłożyć je jeszcze bardziej w czasie.

Czym jest ETS 2 i kogo dotyczy?

ETS 2 to nowy unijny program handlu emisjami. Do tej pory podobne opłaty płaciły głównie elektrownie i duże fabryki. Nowe przepisy rozszerzają ten obowiązek na dwa kolejne sektory: budownictwo oraz transport drogowy.

Opłat nie będą wnosić bezpośrednio kierowcy ani właściciele domów. Obowiązek ten spadnie na dostawców paliw (np. stacje benzynowe, składy węgla czy dostawców gazu). W praktyce jednak firmy te doliczą nowe koszty do cen swoich produktów, co podniesie koszty tankowania oraz ogrzewania dla zwykłych obywateli.

Kiedy nowe opłaty wejdą w życie?

Obecnie trwa etap przygotowawczy (lata 2024 - 2027). Dostawcy paliw muszą już liczyć i zgłaszać ilość emitowanego dwutlenku węgla, ale jeszcze za to nie płacą.

Pierwotnie system miał wystartować w 2027 roku. Unia Europejska uruchomiła jednak specjalną klauzulę bezpieczeństwa (związaną z ryzykiem wysokich cen energii) i oficjalnie przesunęła wejście w życie opłat na 2028 rok. To właśnie od tego momentu firmy będą musiały zacząć kupować specjalne uprawnienia do emisji.

Jak Unia chce chronić portfele obywateli?

Aby uniknąć gwałtownego skoku cen w 2028 roku, Unia Europejska zaplanowała dwa mechanizmy ochronne:

• limit cenowy za emisję: cena za tonę CO2 ma wynosić maksymalnie około 45 euro. Jeśli cena na giełdzie przekroczy ten poziom, na rynek trafi więcej uprawnień, co ma automatycznie zahamować wzrost kosztów;
• Społeczny Fundusz Klimatyczny: Unia zgromadzi w nim ponad 86 miliardów euro. Oficjalne uruchomienie finansowania na poziomie Unii Europejskiej przypada na lata 2026 - 2032. Środki te mają pomóc najmniej zamożnym rodzinom, np. poprzez dopłaty do rachunków, sfinansowanie ocieplenia domu czy wymianę starego pieca. Polska przygotowała i poddała konsultacjom społecznym krajowy dokument (opracowany przez Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej), który określa zasady wydawania tych pieniędzy. Jest to warunek konieczny do odblokowania wypłat z Brukseli. Polska będzie największym beneficjentem SFK w całej Unii Europejskiej. Otrzymamy z UE 11,4 mld euro (ok. 50 mld zł). Po dodaniu obowiązkowego, 25-procentowego wkładu krajowego, całkowity budżet programu wyniesie ok. 62 - 65 mld zł. Celem jest przekazanie wsparcia gospodarstwom domowym i samorządom przed startem opłat w systemie ETS 2 (który ma nastąpić w 2028 r.). Na co zostaną przeznaczone te pieniądze? Środki z funduszu nie trafią bezpośrednio na konta w formie uznaniowej, lecz w ramach konkretnych programów osłonowych i inwestycyjnych:
• walka z ubóstwem energetycznym: bezpośrednie wsparcie dochodowe (np. bony energetyczne) dla najmniej zamożnych rodzin oraz dotacje na ocieplanie domów i wymianę pieców;
• walka z wykluczeniem transportowym: dofinansowanie rozwoju lokalnego, niskoemisyjnego transportu publicznego (autobusy elektryczne/wodorowe, linie kolejowe) w gminach pozbawionych dojazdu.

O co walczy w Brukseli polski Rząd?

Dla Polski rok 2028 to wciąż zbyt wczesny termin. Ministra Klimatu i Środowiska Paulina Hennig-Kloska oficjalnie zaapelowała do władz Unii o kolejne opóźnienie wejścia w życie ETS 2. Polski rząd alarmuje, że nowe opłaty drastycznie uderzą w domowe budżety, zwłaszcza w krajach, które wciąż w dużym stopniu opierają się na ogrzewaniu węglem i gazem.

Równolegle Polska negocjuje zmiany w dotychczasowym systemie (dla przemysłu i energetyki). Warszawa dąży do tego, aby polskie fabryki i huty otrzymały większe pule darmowych uprawnień, co ochroni je przed utratą konkurencyjności. Rząd twardo sprzeciwia się także pomysłowi Komisji Europejskiej, by opłatami emisyjnymi objąć spalarnie odpadów– to bowiem mogłoby znacznie podnieść rachunki za wywóz śmieci w polskich miastach.

Materiały źródłowe: Reforma ETS: kierunek zmian proponowany przez Polskę - Ministerstwo Klimatu i Środowiska - Portal Gov.pl, Polska walczy o zmianę zasad ETS. Przełom możliwy już w październiku.

Autor: Joanna Kotowicz, Menedżer ds. wsparcia sprzedaży produktów ESG PKO, Bank Polski